Jak poprawnie wykonać przejście wodociągu przez fundament i nie mieć przecieków?

Dlaczego przejście wodociągu przez fundament jest tak krytyczne?

Najczęstsze błędy przy wprowadzaniu rury przez fundament

Przejście wodociągu przez fundament to miejsce, w którym bardzo łatwo o błąd, a skutki są wyjątkowo kosztowne. Woda pod ciśnieniem i wilgoć z gruntu potrafią znaleźć najmniejszą szczelinę. Dlatego niedokładne wykonanie przepustu, źle dobrana rura osłonowa czy prowizoryczna izolacja typu „pianka + silikon” kończą się wyciekami, zawilgoceniem ścian i z czasem – grzybem w piwnicy lub na posadzce parteru.

Do najczęstszych błędów przy przejściu wodociągu przez fundament należą:

• brak rury osłonowej – rura wodociągowa idzie bezpośrednio w betonie fundamentu,
• zbyt mała średnica rury osłonowej – brak miejsca na uszczelnienie i na „pracę” rury w gruncie,
• brak profesjonalnej tulei/uszczelnienia – stosowanie pianek, silikonów, zapraw cementowych bez elastyczności,
• przejście wykonane w strefie przemarzania lub za płytko w gruncie,
• przepust poprowadzony pod nieodpowiednim kątem, bez spadku i bez możliwości wymiany rury,
• uszkodzenie hydroizolacji fundamentu podczas wykonywania otworu i jej późniejsze prowizoryczne łatanie.

Każdy z tych błędów może skutkować dwiema poważnymi konsekwencjami jednocześnie: przeciekiem wody z instalacji do gruntu lub do wnętrza budynku oraz podciąganiem wilgoci z gruntu w strefie fundamentu. W obu przypadkach naprawa wymaga odkopywania ław, kucia betonu, a bywa, że także naprawy hydroizolacji całego odcinka ściany fundamentowej.

Dlaczego przejście przez fundament jest newralgicznym detalem

Fundament i ściana fundamentowa mają za zadanie przenieść obciążenia z budynku na grunt, a jednocześnie odciąć wilgoć z gruntu od części mieszkalnej domu. Przejście wodociągu przez fundament „dziurawi” ten ciągły element. W miejscu przepustu łączą się więc trzy strefy, które trzeba jednocześnie uszczelnić i zabezpieczyć:

• beton lub bloczek ściany fundamentowej,
• hydroizolacja pionowa fundamentu,
• rura wodociągowa (w rurze osłonowej).

Jeśli którykolwiek z tych elementów nie współpracuje poprawnie, woda z zewnątrz lub z instalacji wewnątrz budynku znajdzie sobie drogę. Co więcej, fundament i rura wodociągowa „pracują”: osiadają różnie, zmieniają wymiary pod wpływem temperatury. Sztywne połączenie typu „rura zalana na sztywno w betonie” niemal zawsze w końcu pęka lub się rozszczelnia.

Skutki nieszczelnego przepustu wodociągowego

Nieszczelne przejście wodociągu przez fundament nie zawsze daje od razu oczywiste objawy. Często pierwszym sygnałem jest lekka wilgoć w rogu piwnicy, mały zaciek na ścianie lub odspajająca się farba na ścianie przy posadzce. Z czasem dochodzi do:

• pojawienia się pleśni i grzyba,
• zawilgocenia warstw izolacji termicznej przy podłodze na gruncie,
• spadku trwałości fundamentu na skutek długotrwałego zawilgocenia,
• problemów z zapachem stęchlizny wewnątrz budynku.

Jeśli wyciek pochodzi z instalacji (pęknięta rura, nieszczelne złącze), zużycie wody rośnie, rachunki idą w górę, a lokalizacja przecieku pod fundamentem jest bardzo trudna. Dlatego bardziej opłaca się wykonać przepust raz a porządnie, niż później szukać problemu pod gotowym domem.

Planowanie przejścia wodociągu przez fundament już na etapie projektu

Uzgodnienie trasy wodociągu z projektem budynku

Solidne przejście wodociągu przez fundament zaczyna się na etapie projektu. Woda nie może „wchodzić gdziekolwiek”, bo wygodniej koparce. Trasa przyłącza wodociągowego musi być skoordynowana z:

• układem fundamentów (ławy, płyta fundamentowa, ściany fundamentowe),
• posadowieniem budynku względem poziomu terenu i przyłącza z ulicy,
• rozmieszczeniem pomieszczeń technicznych wewnątrz (kotłownia, pomieszczenie gospodarcze, piwnica).

Optymalnie, wodociąg wprowadzany jest do budynku w miejscu, gdzie przewidziano wodomierz i rozdzielacz instalacji. Pozwala to uniknąć zbędnego krzyżowania się rur w posadzce, a jednocześnie skraca odcinek rury prowadzonej w gruncie pod budynkiem.

Dobór miejsca przepustu w ścianie fundamentowej

Miejsce przejścia wodociągu przez fundament powinno spełniać kilka warunków technicznych:

• znajdować się poniżej strefy przemarzania gruntu (zależy od regionu, typowo 0,8–1,4 m),
• być oddalone od narożników fundamentu i innych przepustów (kanalizacja, gaz) o co najmniej kilkadziesiąt centymetrów,
• umożliwiać wykonanie przepustu z odpowiednim spadkiem,
• nie kolidować z ławą fundamentową (jeśli przejście jest w ścianie na ławie).

Przejście najczęściej wykonuje się w ścianie fundamentowej nad ławą, a nie na wysokości zbrojenia ławy. Przewiercanie zbrojonej ławy jest błędem. Jeśli dom będzie miał płytę fundamentową, przepust projektuje się w płycie lub w ścianie oporowej, z odpowiednią rurą osłonową i fabrycznym uszczelnieniem.

Koordynacja z przyłączem wodociągowym i wodomierzem

Projekt przyłącza wodociągowego zwykle wykonuje uprawniony projektant branży sanitarnej. Warto dopilnować, aby miejsce wprowadzenia rury do budynku było dokładnie zaznaczone w projekcie budynku i fundamentów. Należy uzgodnić:

• wysokość osi rury w stosunku do fundamentu i poziomu 0,00,
• średnicę rury przyłącza oraz średnicę planowanej rury osłonowej,
• typ zastosowanego uszczelnienia przepustu (tuleja stalowa, przelot gumowy, przejście szczelne),
• układ wodomierza – czy będzie w budynku, czy w studzience wodomierzowej na zewnątrz.

Jeżeli wodomierz ma być w budynku, przepust należy wykonać tak, by rura wchodziła możliwie blisko miejsca montażu wodomierza, bez dodatkowych załamań. Ułatwia to montaż, ogranicza liczbę połączeń i redukuje ryzyko przecieków na odcinku przejścia przez fundament.

Dobór materiałów do szczelnego przejścia przez fundament

Rura wodociągowa – materiał i średnica

Do prowadzenia wody od sieci do budynku najczęściej stosuje się:

• PE 100 lub PE 80 (polietylen) do wody, niebieski, SDR11 lub podobny,
• rzadziej rury PVC-U ciśnieniowe lub rury stalowe (w starszych instalacjach).

Średnicę przewodu dobiera się zgodnie z projektem przyłącza i wymaganym przepływem. Dla typowego domu jednorodzinnego często stosuje się 32 mm lub 40 mm zewnętrznej średnicy rury PE, natomiast w większych budynkach średnice mogą być istotnie większe. Rury PE nie wolno „zalewać na sztywno” w betonie – zawsze powinna znajdować się w rurze osłonowej w strefie przejścia przez fundament.

Rura osłonowa – klucz do bezpieczeństwa i możliwości wymiany

Rura osłonowa pełni kilka funkcji jednocześnie: chroni rurę wodociągową przed uszkodzeniem mechanicznym w obrębie fundamentu, umożliwia jej niewielkie ruchy (osadzanie gruntu, zmiany temperatury), a przede wszystkim – daje przestrzeń na zastosowanie profesjonalnego uszczelnienia pomiędzy fundamentem a instalacją.

Najczęściej stosuje się:

• rury osłonowe z PVC-U lub PE o średnicy co najmniej 2–3 rozmiary większej niż rura wodociągowa,
• specjalne tuleje stalowe lub z tworzywa do zabudowy w betonie, z kołnierzem uszczelniającym,
• systemowe przepusty fundamentowe z gotowym, fabrycznym uszczelnieniem gumowym lub EPDM.

Za mała średnica rury osłonowej uniemożliwia właściwe uszczelnienie i przekreśla szansę na późniejszą wymianę rury bez kucia fundamentu. Dobry standard to różnica średnic minimum ok. 20–40 mm (np. rura wodociągowa 32 mm, rura osłonowa 63 mm).

Uszczelnienia systemowe – przejścia szczelne, pakery, kołnierze

Na rynku dostępne są systemy, które znacząco zwiększają bezpieczeństwo przejścia wodociągu przez fundament. Należą do nich:

• przejścia szczelne gumowe – pierścienie lub segmenty z EPDM lub NBR, ściskane śrubami pomiędzy rurą a tuleją w betonie,
• pakery uszczelniające – rozwiązania do wprowadzania rur w już wykonanej tulei stalowej lub PVC,
• kołnierze uszczelniające (np. taśmy bentonitowe, kołnierze wulkanizowane) montowane na tulei i zalewane w betonie,
• kompletne przepusty fundamentowe, w których producent dostarcza tuleję, kołnierz, gumowe uszczelnienie i często także elementy montażowe.

Takie rozwiązania pozwalają uzyskać wysoką klasę wodoszczelności przepustu, często stosowaną także w obiektach przemysłowych czy budynkach z piwnicami narażonymi na wysokie ciśnienie wody gruntowej. W domach jednorodzinnych są gwarancją, że przejście nie będzie „słabym punktem” izolacji.

Materiały do uszczelnienia i naprawy – co wolno, a czego unikać

Jeśli przejście wodociągu przez fundament wykonuje się w nowym budynku, najlepiej trzymać się systemowych rozwiązań. Gdy jednak trzeba poprawić istniejący, błędnie wykonany przepust, często pojawia się pokusa „domowego” uszczelniania. Nie wszystkie popularne materiały się do tego nadają.

Do trwałego uszczelnienia między tuleją a rurą wodociągową używa się elastycznych uszczelnień gumowych, mas pęczniejących lub systemowych przejść szczelnych. Pianki, silikony i zwykłe zaprawy cementowe sprawdzają się co najwyżej jako wypełnienie pomocnicze, ale nie jako główna ochrona przed wodą pod ciśnieniem czy wilgocią z gruntu.

Optymalna wysokość i geometria przejścia przez fundament

Głębokość posadowienia i strefa przemarzania gruntu

Wodociąg należy prowadzić w gruncie tak, aby rura nie zamarzała w zimie. Przyjmuje się, że oś rury powinna znajdować się poniżej głębokości przemarzania gruntu dla danej strefy klimatycznej. W Polsce waha się ona najczęściej między 0,8 a 1,4 m. Rura powinna leżeć nieco głębiej niż ten poziom, a jeśli to niemożliwe, konieczna jest izolacja termiczna lub kabel grzewczy.

To ma bezpośredni wpływ na wysokość przejścia przez fundament. Jeśli fundament jest płytki, a poziom posadzki wysoki, czasem siedzi się „pomiędzy młotem a kowadłem”: z jednej strony wymaganie głębokości wodociągu, z drugiej – poziom posadzki i ławy fundamentowej. Dlatego wysokość przepustu musi być zaplanowana na etapie projektu konstrukcji.

Spadek rury od budynku w stronę sieci

Rurę wodociągową prowadzi się z niewielkim spadkiem od budynku w stronę przyłącza lub sieci, tak aby w przypadku opróżniania instalacji woda mogła swobodnie spłynąć na zewnątrz. Typowo przyjmuje się spadek rzędu 0,5–1,0% (0,5–1 cm na 1 m długości). Zbyt duży spadek nie jest potrzebny, ale nagłe załamania trasy i przeciwspadki stają się potencjalnymi miejscami zatorów czy zamarzania.

Trasa rury od fundamentu do studzienki wodomierzowej lub trójnika na przyłączu powinna być możliwie prosta i łagodna. Jeśli konieczne jest ominięcie przeszkody (korzeń, inna instalacja), stosuje się gięcia rury PE w łuku lub kolana o dużym promieniu, a nie gwałtowne „łamanie” przewodu tuż przy fundamencie.

Ominięcie ławy fundamentowej i płyty – kiedy zejść głębiej, kiedy wyżej

Przy klasycznej ścianie na ławie wygodniej jest prowadzić wodociąg w poziomie poniżej spodu ławy i wchodzić w budynek w ścianie fundamentowej, zamiast wiercić przez samą ławę. Jeśli jednak ława jest posadowiona bardzo głęboko, a strefa przemarzania wypada wysoko, projektuje się przejście w ścianie, pomiędzy posadzką a ławą, utrzymując wymaganą głębokość rury po stronie zewnętrznej.

Przy płycie fundamentowej sytuacja jest inna. Przejście można wykonać:

• w samej płycie – z fabrycznym przepustem i kołnierzem uszczelniającym,
• w ścianie oporowej lub cokołowej przylegającej do płyty.

W obu przypadkach trzeba zsynchronizować wysokość przepustu z poziomem izolacji termicznej i przeciwwodnej płyty, tak aby rura osłonowa nie rozcinała ciągłości warstw. Późniejsze „przewiercanie się” przez gotową płytę prawie zawsze kończy się kłopotami z uszczelnieniem.

Promień gięcia i unikanie ostrych załamań

Rury PE można wyginać, ale tylko z zachowaniem minimalnego promienia gięcia wskazanego przez producenta (zależnie od średnicy i SDR). Zbyt ciasny łuk:

• osłabia ściankę rury i może powodować mikropęknięcia,
• utrudnia przeciągnięcie rury przez tuleję lub osłonę,
• powoduje naprężenia przy pracy gruntu.

Przy przejściu przez fundament lepiej stosować gotowe kolana systemowe lub łagodne wygięcia rury na długości kilkudziesięciu centymetrów, niż „łamać” rurę tuż za przepustem. Przy naprawach starych instalacji często trzeba dołożyć dodatkowy odcinek rury i kształtkę, zamiast na siłę doginać istniejącą rurę do nowej tulei.

Wykonanie przepustu – krok po kroku na budowie

Przygotowanie tulei lub rury osłonowej

Najpierw ustala się dokładną pozycję przepustu na rysunku fundamentów, następnie przenosi ją w teren. Na tym etapie należy:

• dobrać średnicę tulei (z zapasem) do planowanej średnicy rury PE,
• ustalić kąt wprowadzenia – zwykle prostopadle do ściany, z lekkim spadkiem na zewnątrz,
• zaplanować długość tak, aby tuleja wystawała po obu stronach ściany po kilka centymetrów.

Przy ścianach lanego betonu tuleję montuje się w deskowaniu przed betonowaniem. Przy bloczkach fundamentowych można przygotować otwór w odpowiednim bloczku lub dołożyć odcinek rury osłonowej w trakcie murowania.

Mocowanie tulei w ścianie fundamentowej

Tuleja nie może „pływać” w betonie, bo po rozszalowaniu otwór często okazuje się przesunięty względem projektu. Dlatego:

• przy szalunkach drewnianych tuleję skręca się przez deskowanie wkrętami lub obejmami,
• przy systemowych deskowaniach stosuje się obejmy i dystanse opierające się o żebra szalunku,
• przy murowanych ścianach tuleję stabilizuje się klinami z zaprawy i kawałkami styropianu lub drewna.

Wokół tulei nie powinny zostawać puste przestrzenie. Miejsca przy samym betonie lub bloczkach najpierw wypełnia się zaprawą lub betonem, a dopiero potem wykonuje się hydroizolację i uszczelnienia systemowe.

Hydroizolacja wokół przepustu

Izolacja przeciwwodna ściany fundamentowej musi „podciągnąć się” do tulei. W praktyce oznacza to:

• dokładne zagruntowanie betonu lub bloczków wokół tulei preparatem przeznaczonym pod masy bitumiczne,
• ułożenie masy KMB lub innej zaprojektowanej powłoki w taki sposób, aby tworzyła „kołnierz” wokół tulei,
• zastosowanie taśmy lub kołnierza uszczelniającego (np. bentonitowego) na styku tuleja–beton, jeżeli wymaga tego projekt.

Hydroizolacja nie zastępuje przejścia szczelnego między tuleją a rurą wodociągową, ale ma je uzupełniać. Nieszczelna izolacja ściany będzie zawsze szukała sobie najsłabszego punktu – a przepust to pierwsze miejsce, w którym zacznie się podciekanie.

Montaż przejścia szczelnego i przeciągnięcie rury

Etap wprowadzania rury wodociągowej najlepiej wykonywać po zakończeniu prac ciężkich przy fundamentach, ale przed zasypaniem wykopów. Wtedy można:

1. oczyścić wnętrze rury osłonowej z betonu, piasku i zanieczyszczeń,
2. wsunąć lub zmontować przejście szczelne zgodnie z instrukcją producenta,
3. przeciągnąć rurę PE z niewielkim naddatkiem długości po stronie wewnętrznej,
4. dokręcić śruby przejścia szczelnego stopniowo, „na krzyż”, kontrolując równomierne dociśnięcie uszczelnienia.

Po stronie wewnętrznej rura nie powinna wychodzić bezpośrednio z betonu. Dobrą praktyką jest pozostawienie krótkiego odcinka rury w osłonie (np. karbowanej lub gładkiej) aż do miejsca pierwszego zaworu, co chroni ją w czasie dalszych prac budowlanych.

Ochrona przed zamarzaniem i uszkodzeniami mechanicznymi

Izolacja termiczna w strefie przepustu

Jeżeli oś rury z jakiegoś powodu znajduje się blisko poziomu przemarzania lub nieco powyżej, stosuje się dodatkową izolację termiczną w strefie przejścia przez fundament. Sprawdza się tu:

• otulina z pianki PE o dużej gęstości, odporna na ściskanie w gruncie,
• płyty XPS układane nad i z boków rury w wykopie,
• w razie potrzeby – kabel grzewczy samoregulujący, prowadzony równolegle z rurą.

Od środka budynku przejście warto osłonić mechaniczną osłoną (np. krótkim odcinkiem rury PVC większej średnicy), aby przypadkowe uderzenie narzędziem podczas prac wykończeniowych nie uszkodziło rury.

Strefa „przejściowa” – grunt przy fundamencie

Na odcinku od ściany fundamentowej do kilku metrów w stronę przyłącza grunt pracuje najmocniej – budynek osiada inaczej niż zasypka w wykopie. Dlatego:

• pierwsze kilkadziesiąt centymetrów rury przy ścianie obsypuje się piaskiem płukanym bez kamieni,
• następnie grunt zasypowy układa się warstwami z zagęszczaniem,
• nie prowadzi się ciężkiego sprzętu bezpośrednio nad świeżo zasypanym wodociągiem.

Takie podejście ogranicza naprężenia przenoszone na przepust i uszczelnienia. W praktyce wiele przecieków pojawia się dopiero po kilku sezonach, gdy niejednorodnie zagęszczony grunt zaczyna „siadać” i ciągnąć za rurę.

Najczęstsze błędy przy przejściu wodociągu przez fundament

Przewiercanie gotowej ławy lub ściany bez tulei

Popularny skrót na budowie: „przewiercimy, jakoś się uszczelni”. Skutki są zwykle takie same:

• rura przechodzi bezpośrednio przez beton, bez rury osłonowej,
• otwór jest nieregularny i trudny do poprawnego uszczelnienia,
• rura jest „zabetonowana na sztywno” – każdy ruch gruntu przenosi się na ściankę rury.

Jeżeli już doszło do takiej sytuacji, naprawa polega zwykle na powiększeniu otworu, wprowadzeniu tulei i wykonaniu nowego systemowego przejścia szczelnego. Działania typu „pianka montażowa + silikon” sprawdzają się tylko chwilowo.

Za mała średnica rury osłonowej

Częsty błąd to zastosowanie osłony tylko nieznacznie większej od średnicy rury wodociągowej. Kończy się to problemami:

• brak miejsca na gumowe pierścienie uszczelniające,
• niemożność wymiany rury bez kucia fundamentu,
• utrudnione przeciągnięcie rury z fabrycznymi kształtkami lub zgrzewami.

Bezpieczny zapas średnicy pozwala zarówno na montaż przejść szczelnych, jak i na przeciągnięcie nowej rury w przyszłości. Przy planowaniu lepiej przewidzieć większą średnicę tulei niż potem żałować braku kilku milimetrów.

Uszczelnianie pianką i silikonem „z wiadra”

Doraźne wypełnianie przerw wokół rury pianką PU lub silikonem sanitarnym jest wygodne, ale:

• piana chłonie wilgoć i z czasem się degraduje,
• silikon ma słabą przyczepność do wilgotnego betonu i pracującej rury PE,
• oba materiały praktycznie nie przenoszą obciążeń gruntu.

Jeśli nie da się użyć kompletnego przepustu systemowego, lepiej zastosować masy pęczniejące, taśmy bentonitowe oraz elastyczne manszety z EPDM, które mogą pracować razem z ruchem rury i fundamentu.

Niewłaściwa koordynacja z innymi instalacjami

Przepust wodociągowy nie może krzyżować się w ścianie z kanalizacją, gazem czy kablem energetycznym. Zbyt małe odległości skutkują:

• brakiem miejsca na poprawne uszczelnienia,
• trudnościami przy ewentualnych naprawach – aby dostać się do jednego przepustu, uszkadza się drugi,
• zwiększonym ryzykiem wzajemnego uszkodzenia przy osiadaniu gruntu.

Na etapie projektu dobrze jest rozrysować wszystkie przepusty na jednym rzucie fundamentów. Na budowie ułatwia to oznaczenie ich lokalizacji na deskowaniu lub bloczkach farbą i sprawdzanie przed każdym betonowaniem czy murowaniem.

Naprawy i modernizacje istniejących przepustów

Diagnoza miejsca nieszczelności

Gdy w piwnicy pojawia się wilgoć w okolicy wejścia wodociągu, nie zawsze winna jest sama rura. Przyczyny mogą być trzy:

• nieszczelne połączenie rury (np. stary zacisk, zniszczona złączka),
• przeciek w strefie przejścia przez fundament – woda dostaje się przy tulei,
• zawilgocenie od strony gruntu przez uszkodzoną hydroizolację ściany.

Przed rozkuwaniem ściany opłaca się wykonać prostą próbę ciśnieniową i inspekcję od zewnątrz (po odkryciu fragmentu rury). W wielu przypadkach okazuje się, że sama rura jest szczelna, a zawodzi tylko strefa uszczelnienia.

Wzmocnienie istniejącej tulei

Jeżeli w ścianie jest już tuleja, ale nieszczelna, często wystarczy:

1. ostrożnie rozkuć tynk lub warstwy wykończeniowe wokół przepustu,
2. oczyścić powierzchnię betonu i tulei z luźnych fragmentów,
3. zamontować przejście szczelne typu retrofit (do istniejącej tulei),
4. od strony gruntu uzupełnić hydroizolację powłokową i ewentualnie dołożyć kołnierz bentonitowy.

Takie rozwiązanie jest dużo mniej inwazyjne niż wymiana całej rury od sieci do wodomierza, a przy poprawnym montażu likwiduje wnikanie wody gruntowej w strefie przepustu.

Przebudowa przejścia – nowe miejsce przepustu

Bywa, że stary przepust jest w tak złym stanie (np. rura bez tulei zatopiona w ławie), że naprawa lokalna nie ma sensu. Wtedy wykonuje się:

Technika wykonania nowego przepustu obok starego

Przeniesienie wejścia wodociągu na nowe miejsce wymaga precyzyjnego zaplanowania kolejności prac. Najczęściej wykonuje się:

1. odkopanie ściany fundamentowej w rejonie nowego planowanego przepustu,
2. ustalenie poziomu wejścia rury tak, aby zachować spadki i głębokość posadowienia poniżej strefy przemarzania,
3. wykonanie otworu rdzeniowego w fundamencie (koronka diamentowa) o średnicy dopasowanej do tulei,
4. wklejenie lub zabetonowanie rury osłonowej z kołnierzem,
5. montaż przejścia szczelnego i przeciągnięcie nowej rury od zewnątrz do wnętrza budynku.

Po uruchomieniu nowego przyłącza stary przepust z reguły się wyłącza z użytkowania, a jego wnętrze wypełnia materiałem pęczniejącym lub wkleja zaślepkę w tulei. W piwnicy pozostaje tylko nieużywane miejsce po dawnym wejściu, które można spokojnie doszczelnić od strony wnętrza tynkiem wodoszczelnym czy żywicą.

Przejścia wielorurowe – kiedy łączyć, a kiedy rozdzielać

Przy modernizacjach pojawia się pokusa, aby w jednym dużym przepuście „upchać” kilka instalacji: wodę, kanalizację ciśnieniową, kabel elektryczny do ogrodu czy rury odwadniające. Rozwiązanie wygodne na papierze, ale w praktyce staje się źródłem problemów:

• trudniej opanować szczelność na styku wielu kabli i rur w jednej tulei,
• każda późniejsza przeróbka wymaga rozbierania całego „pęku”,
• normy i przepisy branżowe często zakazują wspólnego prowadzenia gazu czy energii z innymi mediami w jednym przepuście.

Dobrą praktyką jest wydzielenie osobnych tulei dla:

• wody i kanalizacji ciśnieniowej,
• instalacji elektrycznych i teletechnicznych,
• gazociągu (z dodatkowymi wymaganiami operatora sieci).

Wyjątkiem są fabryczne systemy przejść wielorurowych z dedykowanymi wkładkami uszczelniającymi dla kabli i cienkich rur – tam każda żyła ma oddzielną gumową komorę, a całość jest obliczona na zadane ciśnienie wody gruntowej.

Uszczelnienia chemiczne od strony wnętrza

Gdy nie ma możliwości odsłonięcia ściany od strony gruntu (np. gęsta zabudowa bliźniacza, wysoka woda gruntowa), stosuje się wstrzykiwania żywic od środka piwnicy. Taki „zabieg ratunkowy” przebiega etapami:

1. wiercenie niewielkich otworów wokół przepustu w siatce,
2. montaż pakerów iniekcyjnych,
3. wstrzykiwanie żywicy poliuretanowej lub akrylowej pod kontrolą ciśnienia,
4. zasklepienie otworów i ewentualne nałożenie szlamu mineralnego wodoszczelnego.

Takie iniekcje potrafią skutecznie zatrzymać przenikanie wody wzdłuż styku tuleja–beton, jednak nie zastąpią brakującej rury osłonowej. Jeżeli rura wodociągowa jest sztywno zabetonowana, a grunt mocno pracuje, problem z czasem może wrócić w innym miejscu otuliny.

Dopasowanie rozwiązania do warunków gruntowo–wodnych

Przejście wodociągu przy wysokim poziomie wód gruntowych

W gruntach nawodnionych detal przepustu musi być traktowany jak element znajdujący się stale pod ciśnieniem wody. Zmienia to wymagania:

• stosuje się przejścia szczelne z certyfikatem na pracę pod ciśnieniem (najczęściej do kilku barów),
• tuleja powinna mieć kołnierz oporowy lub pierścienie antypoślizgowe, aby nie wysunęła się pod naporem wody,
• hydroizolację ściany fundamentowej wykonuje się w klasie odpowiedniej do „białej wanny” lub ciężkiej izolacji powłokowej.

Przykładowo, w piwnicy w strefie depresji rzeki sama masa bitumiczna na ścianie nie wystarcza – trzeba łączyć ją z iniekcjami krystalicznymi, szlamami mineralnymi oraz systemowymi przepustami z pierścieniami dociskowymi.

Grunty wysadzinowe i strefy przemarzania

W gruntach gliniastych, które zwiększają objętość przy zamarzaniu, przepust musi kompensować duże przemieszczenia pionowe. W takich sytuacjach:

• wydłuża się odcinek rury w obsypce z piasku płukanego o dobrej przepuszczalności,
• daje się elastyczne przejścia z grubymi pierścieniami gumowymi, które mogą „pracować”,
• podciąga się dodatkową izolację XPS lub EPS o małej nasiąkliwości nad trasą wodociągu, aby ograniczyć głębokość przemarzania.

Jeżeli wodociąg musi przejść tuż pod ławą lub przeciąć poszerzenie fundamentu, często korzystniej jest wykonać krótką sekcję rury w stali lub PE o zwiększonej grubości ścianki, a dopiero dalej przejść na standardowy PE.

Budynki bez piwnic i płyty fundamentowe

Dom posadowiony na płycie fundamentowej stawia przed projektantem inne wymagania niż klasyczna ława. Najczęściej przewiduje się:

• przejście rury wodociągowej pod płytą w izolacji termicznej, z osłoną mechaniczną,
• wprowadzenie wodociągu w strefie ściany zewnętrznej, z tuleją przechodzącą przez wieniec i ocieplenie,
• zgranie przebiegu z warstwami izolacji termicznej tak, aby uniknąć mostka cieplnego.

Rura wchodząca do budynku powinna być tak ułożona, żeby w razie awarii można było wykonać nowy przepust w ścianie bez podkopywania spod płyty. Dlatego część projektantów lokuje przyłącze w niewielkim „języku” fundamentu lub w wydzielonej części ławy pod ścianą działową.

Dobór materiałów rur i osłon w strefie fundamentu

Rury PE w praktyce budowy jednorodzinnej

W nowych budynkach królują rury PE do wody, zwykle w systemie zgrzewanym. Przy przejściu przez fundament liczy się:

• odporność na zgniatanie – dlatego w strefie przepustu średnicę i grubość ścianki dobiera się pod kątem obciążeń gruntem,
• długość jednorodnego odcinka bez złączek – im mniej połączeń pod fundamentem, tym mniejsze ryzyko wycieku,
• zgodność z systemem przejść szczelnych – niektóre manszety mają ograniczony zakres średnic.

Jeżeli zgrzew przypada blisko ściany fundamentowej, lepiej przełożyć go dalej w grunt i przeciągnąć do budynku odcinek bezpołączeniowy. W razie reklamacji łatwiej odkopać zgrzew na zewnątrz niż rozkuwać piwnicę.

Stal, PVC, PP – kiedy mają sens

W starszych budynkach przyłącza wodociągowe były wykonywane w stali ocynkowanej lub czarnej. Przy modernizacji:

• odcinek stalowy w fundamencie można pozostawić jako tuleję, a przez jego środek przeciągnąć nową rurę PE z przejściem szczelnym,
• rur PVC nie stosuje się jako przewodowych dla wody pitnej w gruncie, ale sprawdzają się jako rury osłonowe,
• rury PP (np. od instalacji wewnętrznych) w ścianie fundamentowej raczej nie pełnią roli przyłącza – tu dominuje PE.

Przy adaptacji starej stalowej tulei istotne jest usunięcie rdzy, odpowietrzenie przestrzeni między rurami oraz zabezpieczenie antykorozyjne styku stal–beton, aby po kilku latach nie doszło do rozszczelnienia przez złuszczającą się korozję.

Koordynacja prac na budowie

Uzgodnienie z wykonawcą przyłącza i murarzem

Najlepiej, gdy miejsce przepustu jest zatwierdzone jednocześnie przez projektanta, wykonawcę przyłącza i kierownika budowy. W praktyce daje to kilka korzyści:

• murarze wiedzą, gdzie wstawić tuleję w bloczkach lub deskowaniu,
• ekipa od przyłącza planuje trasę tak, aby uniknąć kolizji z kanalizacją i kablami,
• kierownik czuwa nad odpowiednią głębokością i spadkami w kierunku sieci.

Prosty szkic na rzucie fundamentów i zaznaczenie wysokości wejścia rury często rozwiązuje więcej problemów niż długa korespondencja po zalaniu ław.

Oznaczenie i dokumentacja przepustu

Jeszcze na etapie budowy warto przygotować:

• zdjęcia miejsca przepustu przed zasypaniem wykopu,
• pomiar odległości od stałych punktów (np. narożnika budynku, osi okna piwnicznego),
• zapis poziomu (rzędnej) osi rury.

Po kilku latach, gdy pojawi się konieczność podłączenia drugiego budynku, wykonania odwodnienia lub modernizacji, taka dokumentacja oszczędza wiele godzin szukania „na chybił trafił”. W domach bez piwnic to wręcz jedyny sposób szybkiego odnalezienia trasy wodociągu metalowego lub z PE.

Bezpieczeństwo i przepisy a przejście wodociągu

Wymagania przedsiębiorstw wodociągowych

Operatorzy sieci wodociągowych mają własne wytyczne dotyczące sposobu wprowadzenia przyłącza do budynku. Najczęściej obejmują one:

• minimalną głębokość ułożenia przewodu poniżej poziomu terenu,
• wymagany materiał rury (np. PE100 RC) i średnicę nominalną,
• sposób posadowienia i wykonania przepustu w ścianie fundamentowej lub płycie.

Przed wykonaniem przejścia dobrze jest sprawdzić, czy w warunkach technicznych wydanych przez zakład wodociągowy nie ma zapisów o obowiązkowym zastosowaniu konkretnego typu przejścia szczelnego lub rury osłonowej.

Ochrona sanitarna wody pitnej

Strefa przepustu to miejsce potencjalnego kontaktu instalacji wody pitnej z wodą gruntową, ściekami lub zanieczyszczonymi warstwami gruntu. Aby uniknąć ryzyka:

• nie prowadzi się wodociągu w jednej tulei razem z kanalizacją czy odwodnieniem,
• stosuje się materiały z atestem higienicznym na kontakt z wodą przeznaczoną do spożycia,
• dba się o szczelność styku przy samym wejściu do budynku, szczególnie przy wodomierzu.

W razie zalania piwnicy czy studzienki wodomierzowej wodą gruntową nie powinno dojść do cofnięcia się zanieczyszczeń do instalacji wewnętrznej. Zawór zwrotny i prawidłowo wykonany zestaw wodomierzowy są tu ostatnią barierą bezpieczeństwa.

Praktyczne wskazówki dla inwestora i wykonawcy

Jak kontrolować roboty przy przepuście

Inwestor, który nie ma doświadczenia budowlanego, może skupić się na kilku prostych elementach odbioru:

• sprawdzenie, czy rura wodociągowa przechodzi w tulei, a nie bezpośrednio w betonie,
• ocena, czy przejście szczelne nie jest „na wcisk”, tylko dociągnięte równomiernie śrubami,
• potwierdzenie, że wokół rury nie ma prowizorek typu pianka PU czy silikon sanitarny jako główny materiał uszczelniający.

Dobrym nawykiem jest również obejrzenie zdjęć z montażu przed zasypaniem wykopu oraz wykonanie prostej próby ciśnieniowej instalacji przed zakryciem wszystkiego warstwami wykończeniowymi.

Rozsądne „przewymiarowanie” na przyszłość

Kilka drobnych decyzji na etapie budowy ułatwia późniejszą eksploatację:

• dobór tulei o jeden–dwa rozmiary większej niż bieżące potrzeby,
• pozostawienie odcinka zapasu rury po stronie wewnętrznej (nie docinanie „na styk”),
• przygotowanie miejsca na ewentualny drugi przepust w sąsiedztwie – choćby poprzez pozostawienie „okna” w zbrojeniu lub rezerwy w ociepleniu.

W praktyce niewielki dodatkowy koszt na etapie fundamentów niemal zawsze jest tańszy niż późniejsze kucie żelbetu czy iniekcje na przeciekającym wejściu wodociągu.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Jak głęboko wykonać przejście wodociągu przez fundament, żeby nie zamarzło?

Przejście wodociągu przez fundament należy wykonać poniżej strefy przemarzania gruntu dla danego regionu. W Polsce najczęściej jest to 0,8–1,4 m poniżej poziomu terenu, ale dokładną wartość warto sprawdzić w lokalnych przepisach lub u projektanta.

Zbyt płytkie wprowadzenie rury grozi nie tylko zamarznięciem wody zimą, ale też uszkodzeniem rury wskutek rozszerzania się zamarzającej wody. Dlatego już na etapie projektu trzeba skoordynować poziom przejścia z wysokością fundamentu, posadzek oraz przyłącza wodociągowego z ulicy.

Jaką rurę osłonową zastosować przy przejściu wodociągu przez fundament?

Rura osłonowa powinna być co najmniej 2–3 rozmiary większa niż rura wodociągowa. Dla typowej rury PE 32 mm często stosuje się rurę osłonową o średnicy ok. 63 mm. Zbyt mała średnica uniemożliwi prawidłowe uszczelnienie i późniejszą ewentualną wymianę przewodu.

Najczęściej używa się rur osłonowych z PVC-U lub PE, a w bardziej wymagających miejscach – specjalnych tulei stalowych lub tworzywowych z kołnierzem do zabudowy w betonie. Kluczowe jest, aby rura osłonowa była gładka, ciągła i prowadzona z odpowiednim spadkiem, bez ostrych załamań.

Czy można zalać rurę wodociągową bezpośrednio w betonie fundamentu?

Nie, rury wodociągowej nie wolno zalewać na sztywno w betonie. Taki sposób wykonania niemal zawsze prowadzi po pewnym czasie do pęknięć i nieszczelności. Beton i rura pracują inaczej pod wpływem obciążeń i temperatury, a sztywne połączenie nie jest w stanie tego skompensować.

W strefie przejścia przez fundament rura wodociągowa powinna być zawsze prowadzona w rurze osłonowej. Rura osłonowa umożliwia minimalne ruchy przewodu, zapewnia miejsce na profesjonalne uszczelnienie oraz pozwala – przynajmniej teoretycznie – na jego późniejszą wymianę bez kucia fundamentu.

Jak prawidłowo uszczelnić przejście wodociągu przez fundament?

Najbezpieczniej jest stosować systemowe rozwiązania: fabryczne tuleje przepustowe z kołnierzem uszczelniającym oraz gumowe lub EPDM-owe przejścia szczelne dopasowane średnicą do rury wodociągowej i rury osłonowej. Takie systemy zapewniają elastyczność połączenia i wysoką odporność na przenikanie wody z gruntu.

Nie zaleca się „domowych” metod typu pianka montażowa, silikon, sama zaprawa cementowa. Te materiały nie kompensują ruchów rury i fundamentu, szybko się odspajają, a w efekcie powstają nieszczelności. Miejsce przepustu powinno być też prawidłowo włączone w system hydroizolacji pionowej fundamentu.

Co zrobić, jeśli po latach pojawiła się wilgoć przy przejściu wodociągu przez fundament?

Najpierw należy ustalić, czy wilgoć pochodzi z przecieku instalacji (nieszczelność rury) czy z podciągania wody z gruntu (nieszczelna hydroizolacja i przepust). Pomocne są: obserwacja rachunków za wodę, próba ciśnieniowa instalacji oraz ocena stanu ścian (zacieki, pleśń, zapach stęchlizny).

Naprawa zwykle wymaga odkrycia ściany fundamentowej od zewnątrz, rozkucia starego przepustu, wykonania nowej rury osłonowej z profesjonalnym uszczelnieniem oraz naprawy hydroizolacji na odpowiednim odcinku. Drobne „łatanie” od środka pianką czy silikonem jest tylko rozwiązaniem pozornym i problem szybko wraca.

Gdzie najlepiej zaplanować miejsce wejścia wodociągu do budynku?

Najlepiej, jeśli wodociąg wchodzi do budynku w miejscu przewidzianym na wodomierz i rozdział instalacji (np. kotłownia, pomieszczenie techniczne, piwnica). Ogranicza to liczbę połączeń pod posadzką i zmniejsza długość odcinka rury prowadzonej pod budynkiem.

Miejsce przejścia powinno być: poniżej strefy przemarzania, w ścianie fundamentowej (zwykle nad ławą, nie przez ławę), odsunięte od narożników i innych przepustów o kilkadziesiąt centymetrów i skoordynowane z poziomem przyłącza zewnętrznego. Takie planowanie wykonuje się na etapie projektu, we współpracy z projektantem branży sanitarnej.

Jakie są najczęstsze błędy przy przejściu wodociągu przez fundament?

Do typowych błędów należą:

• brak rury osłonowej i „zalanie” rury wodociągowej w betonie,
• zbyt mała średnica rury osłonowej, uniemożliwiająca uszczelnienie i wymianę rury,
• stosowanie pianek, silikonów i samej zaprawy zamiast systemowych przejść szczelnych,
• wykonanie przepustu zbyt płytko, w strefie przemarzania,
• przewiercanie zbrojonej ławy fundamentowej zamiast przejścia w ścianie nad ławą,
• uszkodzenie i prowizoryczna naprawa hydroizolacji wokół przepustu.

Każdy z tych błędów zwiększa ryzyko powstania nieszczelności, zawilgocenia fundamentów, rozwoju pleśni i kosztownych napraw wymagających odkopywania budynku.

Esencja tematu

• Przejście wodociągu przez fundament jest newralgicznym miejscem, bo „dziurawi” ciągłość fundamentu i hydroizolacji, a woda pod ciśnieniem wykorzysta każdą nieszczelność.
• Najpoważniejsze błędy to brak rury osłonowej, zbyt mała jej średnica, brak profesjonalnego uszczelnienia oraz sztywne zalanie rury w betonie bez możliwości jej ruchu.
• Nieszczelny przepust prowadzi do zawilgocenia fundamentu i ścian, rozwoju pleśni i grzyba, degradacji konstrukcji oraz problemów z zapachem i komfortem w budynku.
• Uszkodzenie lub prowizoryczne łatanie hydroizolacji fundamentu przy wykonywaniu otworu pod przepust skutkuje późniejszym podciąganiem wilgoci z gruntu.
• Naprawa źle wykonanego przejścia jest bardzo kosztowna, bo często wymaga odkopywania fundamentów, kucia betonu i odtwarzania hydroizolacji na większym odcinku.
• Poprawne przejście wymaga współpracy trzech elementów: betonu ściany fundamentowej, hydroizolacji pionowej oraz rury wodociągowej w odpowiedniej rurze osłonowej z elastycznym uszczelnieniem.
• Bezpieczne i szczelne przejście trzeba zaplanować już na etapie projektu, koordynując trasę wodociągu z układem fundamentów, poziomem posadowienia, strefą przemarzania i lokalizacją wodomierza.